کد خبر : 20337

حسین نجفی

مصرف بهینه انرژی را فرهنگ سازی کنیم

مصرف بهینه انرژی را فرهنگ سازی کنیم

مدیریت مصرف مجموعه ای از روش ها و راهبردهاست که به منظور بهینه سازی مصرف انرژی به کار گرفته می شود. واژگان مدیریت مصرف انرژی در مفهوم، دربرگیرنده همه اشکال و انواع انرژی می باشد.

به گزارش بوشهر24، با کنکاش و واکاوی زندگی تاریخ بشر، شاهد اعصار گوناگون تحولات در طول حیات بشری هستیم، به عبارتی این تحولات توسط یک رشته پیوسته و تدریجی از اکتشافات، نوآوری ها و اختراع ها مشخص شده‌ است. هم چنین این مسیر گاه شامل جهش ها و انقلاب هایی است که دوره‌های جدیدی در تاریخ بشری ایجاد کرده‌اند. در ابتدا بعد از عصر پارینه سنگی و آتش و آهن  شاهد انقلاب کشاورزی هستیم که از نقاط عطف تاریخ تحول زندگی بشری است، با ایجاد این تحول زندگی های یک جانشینی به عنوان کشاورزی درمناطق نزدیک به آب پدید آمد.

 

بعد از آن شاهد تحولات جدیدی در زندگی انسان ها هستیم و این تحولات به انقلاب صنعتی منجر شد. انقلاب صنعتی عبارتست از دگرگونی های بزرگ در صنعت،  کشاورزی، تولید و حمل و نقل که در اواسط قرن هجدهم از انگلستان آغاز شد.

 

صنعتی شدن به معنی استفاده از نیروی ماشین به جای نیروی انسان بود. رشد شهرنشینی ، افزایش تولید ، گسترش وسایل ارتباطی و عدم استفاده از تجهیزات یدی، بکارگیری ماشین به جای انسان ، تنها جلوه های خارجی یا پدیده های ظاهری انقلاب صنعتی محسوب می شوند. منبع جدید انرژی در عصر صنعتی ذغال و بخار است که در وسایل حمل و نقل، انقلابی به وجود می آورد و موجب اختراع ماشین های صنعتی می شود و هم در این دوره، آهن در ابزارها و وسایل حمل ونقل جانشین چوب می شود.

 

بعد از انقلاب صنعتی به عصر تکنولوژی و اطلاعات می رسیم

منابع جدید انرژی نظیر الکتریسیته ، نفت ، گاز و اتم مورد استفاده قرار می گیرند. این منابع موجب افزایش، تنوع و خودکار شدن ماشین ها می گردند و از این عصر به بعد نقش انرژی هایی نظیر برق یا الکتریسته در زندگی بشری نمود بیشتری می یابد.

 

از این دوره به بعد به جرأت می‌توان گفت که الکتریسته خود، به تنهایی عامل انقلاب های موج سوم و چهارم یعنی عصر تکنولوژی های جدید و سپس عصر اطلاعات و دنیای زندگی الکترونیکی بوده است به گونه ایی که برق به شکل یک انرژی مادر و پایه درآمده و اساس پیشرفت های بعدی می باشد.

 

به طور مختصر می توان گفت بعد از انقلاب کشاورزی و گذار آن به عصر تحولات صنعتی در نسل اول، از آب و بخار آب برای تولید استفاده می شد. در نسل دوم از انرژی برق برای تولید انبوه استفاده می شد. در نسل سوم از الکترونیک و فناوری اطلاعات برای تولید استفاده می شد و اکنون نسل چهارم در حال ایجاد می باشد، که ادامه انقلاب دیجیتالی است که از میانه نسل قبل شروع شده است و پیش نیاز همه این تحولات در اولین گام، وجود الکتریسته یا جریان برق می باشد، بعد ازکشف انرژی برق برای بشریت این امکان میسر گردید تابه پیچیده ترین رشد تکنولوژی دست یابد

 

امروزه با توجه به نوع زندگی و تجهیزات مورد نیاز در زندگی بشری اهمیت برق به قدری زیاد است که گفته می شود، برق، قطار تمدن را به پیش می راند

در دنیای امروز آن چنان ارکان حیاتی یک جامعه وابسته به نیروی برق شده است که حتی تصور زندگی بدون برق برای انسان مشکل است. دستیابی به انرژی برق از مهمترین نیازها در سطح جامعه بشری بوده و متعاقباً، تحولات عظیم اقتصادی، سیاسی و فرهنگی را در جوامع و حتی جهان ایجاد کرده است. به نحوی که همین برق و تکنولوژی های تولید شده به واسطه آن باعث شده است تا جهان بصورت یک دهکده جهانی پدیدار شود، جان کلام اینکه عصر اطلاعات عینیت یافتنش را مدیون برق است لذا بعد ازکشف انرژی برق برای بشریت این امکان میسر گردید تابه پیچیده ترین رشد تکنولوژی دست یابد.

 

اما آنچه بیش از خود برق اهمیت دارد و اهمیت برق را چندین برابر کرده است ، پیدایش وسایلی است که قوای محرکه خود را از نیروی برق دریافت می کنند و باعث بالابردن سطح رفاه و کیفیت زندگی انسان ها در سطح جامعه می شوند. به جرات می توان گفت بیشترین حجم وسایل زندگی در جامعه امروز را وسایل برقی تشکیل می دهند. عمده این وسایل در زندگی انسان ها نقش مبدل نیروی برق به نیروی مکانیکی، حرارتی، سرمایش و ... را به عهده دارند.

 

به عبارت بهتر می توان گفت رشد یک جامعه در شاخه های مختلف اعم از اقتصادی، فرهنگی، رفاهی و اجتماعی و غیره را می توان با سرانه مصرف انرژی برق و چگونگی و میزان مصرف آن در بخش های مولد مورد سنجش و ارزیابی قرار داد. با این توصیف می توان چنین گفت که متناسب با توسعه تکنولوژی و ارتقای سطح زندگی مردم، مصرف انرژی الکتریکی به عنوان نیروی محرکه چرخ عظیم خدمات صنعتی و رفاهی رو به فزونی است.

 

قابلیت کنترل بهتر، قادر بودن به انجام هر کاری در بخش های مختلف صنعت، کشاورزی، تجارت، مخابرات، حمل و نقل وخانگی و هم چنین دسترسی سریع، مدام و آسان و سهولت استفاده باعث شده است که این انرژی در مقایسه با سایر انواع انرژی، مورد توجه بیشتر واقع شده و به طور وسیعی برای انواع کاربرد های خدماتی، صنعتی و رفاهی استفاده شود. امروزه نسل بشر برای تولید انرژی الکتریکی مورد نیاز خود به منابع مختلفی روی آورده است که با عنایت به اتمام پذیری و آلایندگی منابع فسیلی انرژی های تجدید پذیر از اهمیت زیادی برخوردار شده است .

 

با دقت در چرایی افزایش اقبال در مصرف برق خواهیم دید که عوامل زیرسبب می شوند که استفاده ازبرق ساده تر و راحت تر از سایر انرژی ها باشد:

1- برق را می توان به سهولت از نقطه ای به نقطه دیگر انتقال داد. به عنوان مثال توسط دو رشته سیم انرژی الکتریکی به خانه ما راه می یابد.

2-  کارکردن با برق ساده تر است.

3-  دستگاه های متعددی می توان ساخت که با برق کار کنند.

4- درتبدیل انرژی الکتریکی به انرژی های دیگرمواد زاید ایجاد نمی شود.

 

با توجه به این که انرژی ها قابل تبدیل شدن به یکدیگر هستند لذا برق از انرژی مکانیکی و حتی حرارتی و شیمیایی قابل تولید است، بنابراین برق حاصل تبدیل اشکال مختلف انرژی است. برق از سوزاندن گاز و سایر مواد نفتی تولید می شود. پس مصرف بهینه انرژی برق یعنی آلودگی کمتر محیط زیست ما. خوشبختانه ایران از نظر دارا بودن منابع و ذخایر متنوع انرژی از ثروتمندترین کشورهای جهان به حساب می آید. این منابع درکشور ما با قیمت هایی به مراتب نازل تر از سایر کشورها و با سهولت بیشتری به مصرف کننده عرضه می شود. اما جای بسی تأسف است که میزان مصرف و اتلاف انرژی به مراتب بالاتر از کشورهای صنعتی است و وضعیت مصرف انرژی در کشور ما با اصول مربوط به ارتقاء بهره وری و بازدهی انرژی در جهان، مغایرت دارد و سوال اصلی این جاست؛ آیا این بهره برداری تا بی نهایت ادامه خواهد یافت؟ و آیا این سفرهٔ طبیعت و نعمت های خدادادی برای ما همیشه گسترده خواهد بود؟

 

مسلماً این منابع انرژی زا نیز، مانند تمامی پدیده های طبیعی دیگر، روزی پایان خواهد پذیرفت و از آنجائی که دیگر حتی تصور زندگی عادی انسان امروزی بدون استفاده از منابع انرژی ممکن نیست، این بحران را قبل از وقوع باید علاج کنیم و هم زمان با توسعه تکنولوژی های نوین به سرمایه گذاری در روش های استفاده بهینه از انرژی و گسترش آنها دست بزنیم.

 

با توسعه جوامع و افزایش روزافزون گرایش به مصرف لوازم برقی در خانواده ها میزان مصرف برق خانگی نیز افزایش یافته است و طبق آمارها مصرف برق خانگی در ایران دو و نیم برابر استاندارد جهانی است یعنی در بخش خانگی و تجاری کشور ۳۷ درصد از انرژی مصرف می شود.

 

تجربه نشان داده است که رشد اقتصادی و توسعه صنعتی که از پایه های اصلی پیشرفت در عرصه فن آوری و رسیدن به اقتدار سیاسی و استقلال ملی هستند تا اندازه زیادی با استفاده درست و منطقی از منابع انرژی ارتباط دارند. انرژی به عنوان یک کالای با ارزش در بازار جهانی به کشور های تولید کننده امکان می دهد درآمد حاصل از آن را برای رشد و صنعتی شدن سریع خود به کار گیرند. بنابر این کشور هایی که دراندیشه رشد و پشت سر گذاشتن عقب ماندگی اقتصادی ، صنعتی و اجتماعی هستند در پی آنند که با بهای هر چه کمتر به منابع انرژی هرچه بیشتر دست یابند.

 

با عنایت به این امر که این ثروت بزرگ در کشور ما به صورت منابع انرژی نفت و گاز یافت می شود، اگر ما بتوانیم از این منابع ارزشمند درست و منطقی استفاده کنیم ، کشورمان امکان مناسبی برای رشد و توسعه منظم اقتصادی خواهد داشت. با توجه به اینکه نیروگاه های تأمین کننده برق از منابع انرژی همچون نفت ، گاز و ... استفاده می کنند و سرمایه گذاری جهت ساخت نیروگاه های جدید یا توسعه آنها مستلزم صرف هزینه های بسیار زیاد و زمان نسبتاً طولانی می باشد، لذا محدودیت هایی در این زمینه وجود دارد و اصلاح الگوی مصرف در کلیه بخش های جامعه و به ویژه بخش خانگی که مصرف کننده قسمت بزرگی از انرژی الکتریکی است از اهمیت خاصی برخوردار است، ضمن اینکه صرفه جویی در مصرف برق می تواند باعث کاهش انتشار گازهای آلاینده و در نتیجه کاهش آلودگی های محیط زیست شود.

 

از طرفی اهمیت صرفه جویی انرژی برق به جهت خشک سالی های اخیر دو چندان شده است، زمانی که صحبت از خشک سالی به میان می آید، اولین چیزی که به ذهن خطور می کند، کمبود آب و ضرورت صرفه جویی در مصرف این مایع حیاتی می باشد، اما با پدیده خشک سالی به خصوص در سال های اخیر ضرورت صرفه جویی در مصرف برق اگر  پر اهمیت تر از مصرف آب نباشد قطعاً اهمیت کمتری ندارد.

 

برای توضیح بیشتر لازم است بدانیم هیچ گاه مسایل مربوط به آب و برق، این دو کالای راهبردی از یکدیگر جدا نبوده و این پیوستگی در سال کم بارش و همراه با خشکسالی محسوس، بیشتر و  در هم تنیده تر می باشد. چرا که به دلیل کاهش توان تولید انرژی برق آبی که به دلیل کاهش حجم آب ذخیره شده در پشت سدهای کشور صورت گرفته است، هرگونه افزایش یا کاهش در میزان مصرف آب و برق به صورت دینامیک بر روی یکدیگر تاثیر گذار خواهد بود. آنچه در این میان نقش کلیدی ، بنیادی و راهبردی دارد، توجه به مقوله مدیریت مصرف است که علاوه بر یاری رساندن به عبور کم مسئله مدیران و همکاران صنعت آب و برق از بحران خشکسالی، سبب اصلاح الگوهای هر خانه و خارج از قاعده مشترکان خواهد شد.

 

بنابراین آنچه بایستی مورد توجه قرار گیرد این است که در کنار توسعه معقول و متوازن در بخش تولید لازم است جهت حفظ سرمایه های ملی حتی الامکان از اتلاف منابع و اسراف در مصارف پرهیز نماییم تا از سرمایه گذاری اضافی جهت تامین مصارف زاید و نیز اتلاف انرژی های فسیلی و مخاطرات و مشکلات ناشی از بحران بی آب  جلوگیری شود که در این ارتباط اهمیت و نقش ویژه مدیریت  مصرف مورد توجه قرار میگیرد.

 

مدیریت مصرف مجموعه ای از روشها و راهبردهاست که به منظور بهینه سازی مصرف انرژی به کار گرفته می شود. واژگان مدیریت مصرف انرژی در مفهوم، دربرگیرنده همه اشکال و انواع انرژی می باشد. با این حال به دلیل گستره کاربرد انرژی الکتریکی در زندگی بشر که ناشی از مزایای متعدد آن می باشد، قسمت عمده فرآیندهای مدیریت مصرف مرتبط با مدیریت مصرف انرژی الکتریکی می باشد. مدیریت مصرف برق شامل مجموعه ای از فعالیت های به هم پیوسته بین صنعت برق و مشترکین آن به منظور تعدیل بار مصرفی مشترک است تا بتوان با کارایی بیشتر و هزینه کمتر به مطلوبیت یکسانی در زمینه مصرف دست یافت. بدین ترتیب هم عرضه کننده و هم مصرف کننده برق به سود بیشتری در این زمینه دست خواهند یافت.

 

بنا به اظهارات مهندسان و عالمان حوزه نیرو خوصا برق این روشها مصرف بهینه و مدیریت مصرف معمولا به سه گروه تقسیم می شوند :

گروه اول – روش هایی هستند که هزینه ای نداشته باشند مثل استفاده درست از وسایل و دستگاه ها و مراقبت و نگهداری از آن ها

گروه دوم – روش هایی هستند که هزینه دارند اما این هزینه ها چندان زیاد نیست (روشهای کم هزینه ) مانند تعمیر و نگهداری وسایل ، اندازه گیری میزان مصرف انرژی و نظارت بر تغییر مصرف هر دستگاه

گروه سوم – روش های پر هزینه هستند . در این روش ها باید تغییرات اساسی جهت بهبود مصرف انرژی در دستگاه ها ، تاسیسات و ساختمان ها بوجود آورد

 

در این مسیر گام اول این است که مصرف بهینه انرژی را فرهنگ سازی کنیم.

بدون شک کشورهای موفق و پیشرفته ، بالا بردن سطح آگاهی های عمومی در زمینه مصرف بهینه انرژی را مهمترین عامل به وجود آورنده عزم همگانی در کاهش مصرف انرژی دانسته اند و استفاده از رسانه های عمومی از قبیل رادیو، تلویزیون و روزنامه ها را به عنوان ابزارهای بسیار کارآمد در این زمینه ذکر کرده اند. پس اغراق نیست اگر بگوییم اولین و مهمترین گام درباره بهینه سازی مصرف انرژی در کشور بالا بردن سطح آگاهی های مردم و فرهنگ سازی است.

 

نقش رسانه در این موضوع بسیار مهم ، کلیدی و پررنگ است.

بعد از فرهنگ سازی باید در سه بخش خانگی ، تجاری و صنعتی اقداماتی جهت صرفه جویی در مصرف برق انجام گیرد که در بخش خانگی موارد زیر پیشنهاد می شود:

  1. در هنگام خرید وسایل برقی نظیر یخچال، ماشین لباس شویی و ... به برچسب مصرف انرژی توجه کنید تا از میزان بازدهی آن وسایل مطلع شوید. حرف نشانگر بیشترین میزان بازدهی و حرف C نشانه کمترین میزان بازدهی وسیله برقی می باشد.
  2. در ساعات ابتدایی شب (اوج مصرف) از بکار بردن وسایل پرمصرف مانند اتو، ماشین لباس شویی، جارو برقی، بخاری برقی و ... خود داری نمایید.
  3. غیراقتصادی ترین وسایل برای گرم کردن محیط، بخاری برقی و جهت تهیه آب گرم، آبگرمکن برقی است. به علت مصرف بالای برق این گونه لوازم، استفاده از وسایل با سوخت های جایگزین توصیه می گردد.
  4. در تابستان دمای مناسب محیط کار یا زندگی در حدود ۲۲ درجه سانتیگراد است، با استفاده از ترموستات دمای هوای محیط را در این حدود کنترل نمایید.
  5.  استفاده از وسایل پرمصرف (مانند استفاده از لباس شویی) را از ساعات اوج مصرف (۴ ساعت اولیه شب) به ساعات کم باری به ویژه ساعات پایانی شب و یا در صورت امکان به روزهای تعطیل انتقال دهید.
  6.  تمیز کردن مرتب لامپ ها و پاکیزگی حباب های چراغ ها از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است؛ براثر غبارگرفتگی حباب لامپ ها، روشنایی موثر ۱۵ تا ۲۵ درصد کاهش می یابد.

 

در بخش صنعت نیز باید توجه داشت که مشترکین صنعتی با توجه به سهم قابل ملاحظه ای که در مصرف برق دارند و با عنایت به ویژگی های آن ها، نقش عمده ای در کنترل بار الکتریکی ایفا می کنند. ماهیت مصرف در بخش صنعت به گونه ای است که این بخش می تواند در زمان پیک بار شبکه، حداقل بار و انرژی را استفاده کند و حداکثر مصرف خود را به زمان غیر پیک بار شبکه منتقل نماید. از طرف دیگر حساسیت مصرف و مصرف کننده صنعتی نسبت به خاموشی ها و قطع برق بیش از سایر مصرف کنندگان است. لذا منطقی است بارهای صنعتی به منطقه ای حرکت کنند که حداقل امکان قطع انرژی الکتریکی وجود داشته باشد. بر این اساس ضرورت اعمال سیاستهای مدیریت مصرف در بخش صنعت روشن تر می شود .

 

در این بخش نیز راهکارهای زیر پیشنهاد می شود :

  1.  حمایت از صنایع جدید (که کمتر با استهلاک تجهیزات روبرو هستند ) با دریافت هزینه های کمتر انرژی
  2. تشویق کلیه بخشهای صنعتی به ایجاد واحد مدیریت انرژی
  3. جهت دادن مصرف انرژی صنعت برای تجهیزات تولیدی اصلی بجای مصارف جانبی
  4.  افزودن مالیات بر قیمت تمام شده کالاهای مصرفی
  5. بهبود بازده انرژی در موتورها و سایر تجهیزات
  6. متمرکز کردن سیستم های گرمایش و سرمایش ساختمانها ،که علاوه بر سوخت نیاز به انرژی الکتریکی دارند.

 

در پایان یادآور می شود که افزایش مصرف انرژی خصوصا برق و رشد فزاینده آن در کنار منابع محدود تولید آن (منابع فسیلی و کمبود آب) توجه به ضرورت صرفه جویی در مصرف این نعمت خداداد و  انرژی پاک تاکید می شود. از طرفی استفاده از منابع انرژی فسیلی باعث ایجاد پیامدهای زیست محیطی گوناگون در کوتاه مدت و درازمدت خواهد شد.

 

هم چنین، محدودیت های اقتصادی برای بهره برداری از منابع انرژی را نیز اضافه کرد. کمبود منابع انرژی امری است که امروزه به وضوح به چشم می خورد و ادامه روند فعلی مصرف انرژی خصوصا برق این موضوع را به بحران تبدیل خواهد کرد. این واقعیت در مجموع از واضح ترین دلایلی است که می توان برای ضروری بودن صرفه جویی در مصرف برق بیان کرد.

 

استفاده منطقی از برق با بکارگیری راهکارهای بهینه مصرف، همواره بهترین رویکرد برای این کار بوده است. با استفاده منطقی از آن نه تنها شاهد کاهش هزینه های مصرف برق خواهیم بود، حتی آثار مفیدی هم چون کاهش آلودگی زیست محیطی، خواهیم بود.

 

در دیگر سو باید توجه داشته باشیم که تامین برق با صرف هزینه های هنگفتی که فقط قسمت کوچکی از آن در قبوض برق مشاهده می شود، صورت می گیرد. تولید، انتقال و توزیع این انرژی پاک، فرآیند بسیار گران قیمتی است که هزینه های آن بر اقتصاد ملی و در نتیجه بر بدنه جامعه تحمیل می شود. از این رو با الگوی مناسب مصرف می توان نقش مثبتی در کاهش روند رشد مصرف برق و در نتیجه کاهش هزینه های آن ایفا نموده و سبب تداوم طول عمر منابع مالی و در نهایت توسعه اقتصادی کشور شد.

 

 هم چنین باتوجه به راهکارهای کاهش مصرف انرژی، خانواده ها می توانند اقتصاد خانواده و انرژی مصرفی را کنترل کنند. با اجرای قانون هدفمندسازی یارانه ها نیز این توجه ضروری تر به نظر می رسد زیرا با افزایش قیمت انرژی ازجمله برق، هزینه خانوار افزایش می یابد و کنترل مصرف و توجه به هشدارهای کارشناسی می تواند از زیان اقتصادی خانواده ها جلوگیری کند.

 

انتهای پیام/

ارسال نظر