کد خبر : 18685

بررسی جریانات اخیر پیرامون دریای خزر

سهم ایران از دریای خزر و پشت پرده فضاسازیهای اخیر

سهم ایران از دریای خزر و پشت پرده فضاسازیهای اخیر

به بهانه فضاسازی های اخیر در مورد دریای خزر و پشت پرده این شایعات ، مقاله زیر به بررسی این جریان می پردازد.

جریان سهم ایران از دریای خزر چیست؟


اینکه کی و چه زمانی سهم ایران از دریای خزر ۵۰% بوده مشخص نیست. کسانی که چنین اعتقادی دارند شاید همچنان معتقدند که تنها دو کشور همسایه این دریا هستند! ایران و شوروی! چطور ممکن است در حالی که ۵ کشور همسایه دریای خزر هستند، سهم ایران (که ساحل کمتری نسبت به کشورهای دیگر دارد) ۵۰% باشد!

حتی اگر فرض را بر این بگذاریم تنها دو کشور ایران و شوروی همسایه دریا هستند، برای بررسی حق ایران از این دریا باید به پیمان های حقوقی فی مابین دو کشور رجوع کنیم.

سه پیمان حقوقی بین ایران و شوروی درمورد دریای خزر وجود دارد:


الف) عهدنامه ترکمنچای
به موجب این عهدنامه کشور ایران حتی حق کشتیرانی آزاد با پرچم ایران در دریای خزر را هم از دست داد.

ب) "عهدنامه منعقده دوستی بین دولتین ایران و شوروی" در سال 1921
در این عهدنامه صرفا حق کشتیرانی در دریای خزر که به موجب ترکمنچای از ما سلب شده بود مجددا بازگردانده شد و همچنین دریای خزر "آب آزاد" حساب شد که عملا به ضرر ایران بود.

ج) "قرارداد بازرگانی و بحرپیمایی بین ایران و شوروی" در سال1940
تنها نکته مثبت این قرارداد استفاده از عنوان "دریای ایران-شوروی" در متن قرارداد بود که البته این عبارت از لحاظ حقوقی آورده خاصی برای ایران نداشت.

به طور کلی بر اساس حقوق بین الملل دریاها، سهم هر کشور از منابع دریا حدود ۲۰۰ مایل دریایی از ساحل آن کشور است. (مانند آنچه در خلیج فارس وجود دارد) این مسئله تقریبا به نفع ایران و روسیه است اما با توجه به وجود سه کشور دیگر در همسایگی این دریا، امکان چنین تقسیمی وجود ندارد.

در عرف بین المللی در صورت بروز مناقشه سه فرمول برای تقسیم دریا وجود دارد؛

فرمول اول تقسیم دریا بر مبنای طول خط ساحلی (با توجه به اینکه قزاقستان بیشترین خط ساحلی را دارد، به سود این کشور است)

فرمول دوم تقسیم بر اساس مساحت کف دریا(با توجه به اینکه روسیه بیشترین مساحت محصور را دارد، به سود این کشور است)

فرمول سوم تقسیم به مساوات (که بهترین حالت برای ایران است با سهم ۲۰%)

تمام بحث ها بر سر رژیم حقوقی دریای خزر بر سر پذیرش یکی از سه فرمول بالا در جریان است. با وجود به فرمول اول و دوم سهم ایران در بهترین حالت بین 8 تا 10درصد خواهد بود. اما در حال حاضر به رغم مقاومت شدید کشورهای همسایه(بویژه آذربایجان) تا کنون جمهوری اسلامی موفق شده تا محدوده ۱۸% اعمال حاکمیت کند.


اما پشت پرده جنجال های اخیر درمورد سهم ایران از دریای خزر چیست؟

سه هدف پشت مطرح کردن شایعات درمورد واگذاری سهم ایران در دریای خزر وجود دارد؛

اول اینکه تلاش می کنند تا با تخریب چهره روسیه در بین مردم ایران، میل عمومی جامعه را به سمت غرب بکشانند و باب مذاکره با اروپایی ها را باز کنند.

دوم اینکه با توجه به اقتدار جمهوری اسلامی در مناقشات منطقه، میخواهند این اقتدار را خدشه دار کنند!

سوم هم اینکه می خواهند به خیال خود در مقابل بخشش بحرین، کوه های آرارات و سرچشمه هیرمند به همسایگان توسط پهلوی، علمی بلند کرده باشند!

الله اعلم

ارسال نظر