کد خبر : 9862

رئیس علی دلواری علمــــدار قیام، اسطــــــوره ماندگار

رئیس علی دلواری علمــــدار قیام، اسطــــــوره ماندگار

تاریخ پر فراز و نشیب ایران، حاصل خاطرات تلخ و شیرین است که هر کدام به نوبه خود دارای دلایل و شواهدی است و همه آن تلخی و شیرینی به ثبت رسیده است. و بی شک قیام دلاوران جنوب به رهبری شهید رئیسعلی دلواری نیز یکی از خاطرات سراسر افتخار نه تنها برای استان بوشهر و تنگستانیها بلکه برای تمام ملت ایران است.

تاریخ پر فراز و نشیب ایران، حاصل خاطرات تلخ و شیرین است که هر کدام به نوبه خود دارای دلایل و شواهدی است و همه آن تلخی و شیرینی به ثبت رسیده است. و بی شک قیام دلاوران جنوب به رهبری شهید رئیسعلی دلواری نیز یکی از خاطرات سراسر افتخار نه تنها برای استان بوشهر و تنگستانیها بلکه برای تمام ملت ایران است.

به گزارش "بوشهر24"، تاریخ مقاومت مردم استان ولایتمدار و استعمار ستیز بوشهر تاریخ پر شکوهی است که به دلیل عدم توجه مناسب به این مولفه مهم فرهنگی، اسناد و نوشته مهم در این خصوص زیر خروارها خاک جای گرفته اند و در آستانه فراموشی قرار دارند.

مهم است که فرزندان این مرز و بوم تاریخ مقاومت ملت خود در برابر سلطه افکنی و دست اندازی بیگانگان، بخصوص استعمار پیر را به خوبی بشناسند به همین منظور جمعی از جوانان استان بوشهر با عنوان "ستاد کنگره بوشهر دو قرن مقاومت" با احساس نیاز به معرفی این تاریخ درخشان سعی دارند با برنامه های مختلف و تولید محتوا و خلق آثار هنری و رسانه ای به معرفی این مولفه مهم تاریخی- فرهنگی بپردازند.

نسب و ریشه خانوادگی رئیسعلی

 آن چنان از اقوال برمی آید حدود 200 سال قبل سه برادر به نام های : احمد مُحمَد، حسن مُحمَد و محمد مُحمَد از نا حیه ی نورآباد لرستان به دنبال در گیری های قومی و اختلافات محلی وطایفه ای جلاء وطن نموده و راهی جنوب کشور می شوند. آنان به سواحل خلیج فارس رسیده و نا حیه ی تنگستان را به عنوان محل سکونت انتخاب و در  آنجا رحل اقامت می افکنند لازم به ذکر است که  برخی، خانواده او را اصالةً از مهاجرین نورآباد لرستان و برخی دیگر از نورآباد ممسنی و عدّه ای نیز از کهگیلویه و بویر احمد می دانند.

تولد شهید

رئیس‌علی دلواری در سال ۱۲۶۱ هجری شمسی برابر با ۱۸۸۲ میلادی (۱۲۹۹ قمری) در روستای دلوار از توابع تنگستان متولد شد که با توجه به سال شهادت وی یعنی سال 1333 هجری قمری طول عمر با افتخار آن شهید 34 سال بوده است مادر رئیس علی بنام شهین و پدرش زائیر محمّد کدخدای دلوار بود که بعدها به «معین‌الاسلام» ملقّب شد.

زایر محمد پدر رئیس علی

زایر محمد کد خدا دلوار بوده که پس از شهادت رئیس علی در سفر احمد شاه قا جار به بوشهر به حضور وی رسید واز طرف احمد شاه لقب شجاع الدین گرفت است وی به دلیل دار بودن صفاوت وخصوصیات حسنه مورد احترام واکرام عموم مردم و نواحی تنگستان خصو صا منطقه سا حلی بوده است.

از سنت های حسنه ی او و پدرش ، افطاری دادن در ماه مبارک رمضان بوده که حدود 35 الی 40 نفر از مردم فقیر مستمند را همه روزه افطاری می داده اند و نظارت و میزبانی را شخصا بر عهده داشته اند ، به طوری که اگر یک شب ، افرادی بر سر سفره افطاری حاضر نبودند ، به دنبال آنان می فرستادند و از احوال آن ها استفسار می کردند و می گفتند این افطاری حق و سهم خودتان می باشد .

ازدواج رئیس علی

رئیس‌علی دلواری در طول حیات خود چهار زن اختیار کرد که عبارت بودند از :

1- خیری ( خیرالنساء ) دختر خسرو ، اهل روستای انبارک .

2- خیری ( خیرالنساء ) فرزند عبدالحسین ، اهل روستای دلوار .

3- فاطمه آغا ، از طایفه ی بهی ، روستای تل سیاه .

4- مدینه ، دختر صفر ، اهل روستای دلوار .

رئیس علی ، از همسر اول ، دوم و سوم دارای فرزندی نشده . فقط از همسر چهارم پسری به نام عبدالحسین موسوم به " بهادر " دارا شده است که بعدا شهرت " شهیدی " ( انتخاب شهرت شهیدی به مناسبت شهادت پدرشان بوده است . ) برای خود انتخاب نمود و از ازدواج وی با زبیده دختر عبدالرضا توانا ( دختر عمه خود ) سه فرزند به نام های غلام حسین ، فرنگیس و گل اندام حاصل شد که غلام حسین و فرنگیس در قید حیات نیستند و تنها بازمانده ی ایشان گل اندام است که اکنون در قید حیات و همسر حاج کرم توانا اهل جائینک بوده است .

رئیس علی نیز چون دیگر کودکان هم دوره ی خود از زمان طفولیت به مکتب خانه رفته و پس از فراگیری قرآن ، به خواندن کتب ادبی و دیوان اشعار شعرای بزرگ پرداخته است . از نظر جسمانی ، رئیس علی رشید ، با اندامی متوسط و متناسب و چهره ای گندم گون و از نظر روحی مصمم و قاطع ، با اراده و با ایمان ، شجاع و بی باک و دارای صراحت لهجه بوده و در دوره ی نوجوانی مهارت های لازم را در امر تیر اندازی ، اسب سواری و کوهنوردی کسب نموده است .

مبارزات مشروطه‌خواهی رئیس‌علی

باشروع نهضت مشروطیت، رئیس علی در حالی که ۲۴ سال بیشتر نداشت از جمله پیشگامان مشروطه‌خواه در جنوب ایران شد و همکاری نزدیکی با محافل انقلابی و عناصر مشروطه‌طلب در بوشهر، تنگستان و دشتی آغاز کرد.

او با همراهی دیگر مشروطه خواهان بوشهر را از حاکمیت استبداد محمدعلی شاه قاجار خارج کرد. در سال ۱۲۸۷ ه. ش/ ۱۹۰۸ میلادی به درخواست ملاعلی تنگستانی و سید مرتضی مجتهداهرمی که مخالف استبداد محمد علیشاه قاجار بود، بوشهر را تصرف کرد و حدود ۹ ماه شهر را در کنترل داشت.

دوران جوانی او همزمان با حضور گسترده استعمار انگلیس در خلیج فارس بود. وی نقشی کلیدی در قیام جنوب داشت. قیام مردم تنگستان به رهبری وی روی هم هفت سال طول کشید و در این مدت دلیران تنگستانی دو هدف عمده را دنبال می‌کردند، پاسداری از بوشهر و دشستسان و تنگستان به عنوان منطقه سکونت خود و جلوگیری از حرکت قوای بیگانه به درون مرزهای ایران و دفاع از استقلال وطن.

رئیس‌علی و جنگ جهانی اول

در آغاز جنگ جهانی اول در سال ۱۹۱۴ قوای روس از شمال و نیروهای انگلستان از جنوب، ایران را در معرض هجوم قرار دادند و کشتی‌های جنگی انگلستان در مقابل بوشهر لنگر انداختند و نیروهای اشغالگر در ۸ اوت ۱۹۱۵/ ۱۷ مرداد ۱۲۹۴ بصورت تدریجی قصد اشغال بوشهر و نواحی ساحلی اطراف را داشتند. یک روز پس از اشغال بوشهر، چهارده نفر از ساکنین آن علیه اشغالگران اعتراض کردند، ولی چون اهل جدال و اسلحه نبودند دستگیر و به هندوستان تبعید شدند. بدنبال کسب تکلیف رئیسعلی از علماء، حکم جهادیه علمای نجف توسط شیخ محمدحسین برازجانی به انضمام حکم خود شیخ وی ابلاغ گردید. رئیس علی همراه دوستش خالو حسین دشتی در اوایل ماه رمضان ۱۳۳۳ قمری در عمارت حاج سید محمدرضا کازرونی، پس از مذاکراتی با وی آمادگی خود را برای دفاع از بوشهر و جلوگیری از پیشروی نیروهای انگلیسی اعلام داشت.

 رئیس‌علی دلواری و همرزمانش

  نبرد دلوار

نیروهای انگلیسی همزمان با حمله به بوشهر قصد تصرف ناحیه دلوار را داشتند. دلوار محلی بود که پیش از آن چندبار سربازان انگلیسی به آن جا تجاوز کرده، اما طعم شکست را در این ناحیه چشیده بودند. رئیس علی دلواری و شیخ حسین خان چاه کوتاهی و زایرخضرخان اهرمی از این وقایع آگاه و در مقام دفاع از وطن بر آمدند. قیام دلیران تنگستان علیه اشغالگران آغاز شد و نیروهای متجاوز انگلیسی که قریب به پنج هزار نفر بودند در دام دلیر مردان تنگستانی گرفتار آمدند و عده زیادی از متجاوزان انگلیسی در این حمله شهید شدند. عملیات چریکی پیروزمندانه رئیس علی، سایر مبارزان تنگستان را تشویق به همراهی با او کرد. تا تابستان ۱۹۱۵ عملیات موفقی را بر علیه نیروی دریایی انگلیس رهبری کرد. انگلیسی‌ها مجبور شدند نیروهای کمکی از عراق و هند به بوشهر اعزام کنند و دلوار را به شدت بمباران کردند.

 نبرد بوشهر

جنگ میان دلیران تنگستان به رهبری رئیس علی از یک سو و نیروهای بریتانیا و خوانین متحد آنان از سوی دیگر به طور پیاپی و پراکنده تا شهریور ۱۲۹۴ خورشیدی ادامه یافت و انگلیسی‌ها نتوانستند بر رئیس علی و یارانش برتری یابند. رئیس‌علی در محلی به نام «تنگک صفر» هنگام شبیخون به قوای بریتانیا توسط فردی نفوذی و اجیر شده از پشت سر هدف گلوله قرار گرفت و در سن ۳۳ سالگی به شهادت رسید.

محل شهادت رئیس علی دلواری در محلی به نام «تنگک صفر»

شهادت

جنگ میان دلیران تنگستان به رهبری رئیس علی از یک سو و نیروهای بریتانیا و خوانین متحد آنان از سوی دیگر به طور پیاپی و پراکنده تا شهریور ۱۲۹۴ خورشیدی ادامه یافت و انگلیسی‌ها نتوانستند بر رئیس علی و یارانش برتری یابند. تا این که در گیرودار حمله انگلیسی‌ها به بوشهر در شب ۱۲ شهریور ۱۲۹۴ رئیس‌علی در محلی به نام «تنگک صفر» هنگام شبیخون به به قوای بریتانیا توسط فردی نفوذی و اجیر شده، از پشت سر هدف گلوله قرار گرفت و در دم جان باخت و شهید شد. رئیس علی دلواری در شب ۲۳ شوال ۱۳۳۳ قمری برابر با ۱۲ شهریور ۱۲۹۴ خورشیدی/۳ سپتامبر ۱۹۱۵ میلادی، در سن ۳۴ سالگی شهید شد.

مقبره و بزرگداشت

پیکر او ابتدا در نزدیکی حرم امامزاده‌ای در روستای «کله بند» به خاک سپرده شد. اما به موجب وصیت خود رئیس‌علی، او را در جوار حرم علی بن ابی‌طالب در وادی‌السلام دفن کردند.

در ایران با مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی روز ۱۲ شهریور بعنوان سالروز شهادت رئیسعلی دلوری از سال ۸۹ به نام «روز مبارزه با استعمار انگلیس» نامگذاری شده‌است.

 

         مقبره رئیس علی دلواری در نجف اشرف

 

 همرزمان

از همرزمانی که دوش بدوش او جنگیدند و پس از کشته شدن وی نیز مبارزات خود را ادامه دادند:

شیخ حسین خان چاهکوتاهی

زایر خضرخان اهرمی

خالوحسین بردخونی

 

قصه دلیری رییس علی درآیینه  شعر علیرضا قزوه

شعر ذیل توسط علیرضا قزوه با عنوان «طاقت آوردی خلیج فارس من» سروده شده و به رییس‌علی دلواری قهرمان مبارزه با استعمارگران در جنوب و به مدافعان خلیج فارس تقدیم شده است:

طاقت آوردی خلیج فارس من

این همه سالها تو گرمای جنوب

سفره آبی و سبز آسمون

سفره مردم تنهای جنوب

**

دشمن از ما چی می خواد؟ خلیج فارس

صدای موجاش گریه هامونه

مرواریداش کابین همسرامون

صدفاش قلک بچه هامونه

 

اون روزا امامقلی خان تو جنوب

پشت پرتغالیا رو خوب شکست

قصه دلیری رییس علی

یاد انگلیسیا همیشه هست

**

بچه‌های دسته رییس علی

یه بار دیگه به میدون می زنن

شب مث ماهی می رن تو دریاها

صبحا مثل موج بیرون می زنن

**

پشت این تنگه رو محکم بگیرین

دشمنا رو نذارین پا بگیرن

به امام حسین قسم، یزیدیا

اومدن دریا رو از ما بگیرن

علیرضا قزوه /مردادماه 1391   

منابع

کتاب بوشهر 2 قرن مقاومت علیه استعمار سید قاسم یا حسینی، انتشارات دریانورد، 1345

پژوهشگاه ادب، فرهنگ و تاریخ استان بوشهر

رئیس‌علی دلواری، سید قاسم یاحسینی، انتشارات شیرازه، ۱۳۶۸

کتاب دلیران تنگستان

لازم بذکر است که ""ستاد کنگره بوشهر دو قرن مقاومت" در نظر دارد جمعه 22 اسفند 93 ساعت 19 در کنار گورستان انگلیسی مراسمی با حضور دکتر حسن عباسی، سردار قاسمی و رونمایی از ترانه های حامد زمانی و ساسان نوذری و برنامه های مناسب و مرتبط دیگری برگزار نماید./سپاس

ارسال نظر